युद्ध अन्त्य गर्ने योजनाविहीन ट्रम्प, इरानको शक्ति कम आंकलन हुँदा विश्वभर संकट

काठमाडाैं । फेब्रुअरी १८ मा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प इरानमाथि आक्रमण गर्ने कि नगर्ने भन्ने विचार गरिरहेका थिए । यसैबेला ऊर्जा सचिव क्रिस राइटले एक अन्तर्वार्तामा युद्धले मध्य पूर्वबाट तेल आपूर्तिमा असर पार्ने वा तेल बजारमा ठूलो अवरोध ल्याउने कुरामा चिन्तित थिएनन् ।

राइटले भनेका थिए- इजरायल र अमेरिकाले गत जुनमा इरानमाथि आक्रमण गरे पनि तेल बजारमा खासै असर परेको थिएन । उनले त्यस समयमा तेलको मूल्य थोरै बढे पनि चाँडै नै घटेको बताएका थिए ।

ट्रम्पका अन्य सल्लाहकारहरूले निजी रूपमा समान विचार राखेका थिए । उनीहरूले चेतावनीहरू अतिरञ्जित भएको विश्वास गरे- इरानले विश्वको तेल आपूर्तिको लगभग २० प्रतिशत बोक्ने समुद्री मार्गहरू अवरुद्ध गर्ने सम्भावना छैन ।

तर यो मूल्यांकन हालका दिनमा गलत साबित भएको देखिन्छ । इरानले हर्मुजको जलडमरूममा ट्रान्जिट गर्ने तेल ट्याङ्करमा आक्रमण गर्ने धम्की दियो । जुन एक महत्त्वपूर्ण समुद्री मार्ग हो । जसबाट खाडी पार गर्ने सबै जहाजहरू पार गर्छन् ।

हर्मुजको जलडमरूममा जहाज आवागमन बन्द

इरानबाट आएको यी धम्कीपछि खाडी क्षेत्रमा व्यावसायिक ढुवानी लगभग बन्द भएको छ । यसले तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल ११० डलर पुगेको छ ।

ट्रम्प प्रशासन अब आर्थिक संकटलाई सम्बोधन गर्ने उपायहरू खोज्न लागिरहेको छ । यो संकटले अमेरिकामा पेट्रोलको मूल्यमा पनि वृद्धि भएको छ । योसँगै अहिले पेट्रोलको मूल्य विश्वभर तीव्र रूपमा बढेको छ ।

यो घटनाले ट्रम्प र उनका सल्लाहकारले युद्धमा इरानको अडानलाई गलत अनुमान गरेको पनि प्रकट गर्छ । इरानले यो द्वन्द्वलाई अस्तित्वगत खतराको रूपमा हेरेको छ ।

इरानको प्रतिक्रिया बढी आक्रामक

यस पटक इरानले गत वर्ष जुनमा भएको १२ दिने युद्धको तुलनामा धेरै आक्रामक प्रतिक्रिया जनाएको छ । यसले अमेरिकी सैन्य अड्डाहरू, मध्य पूर्वका धेरै अरब देशमा रहेका शहर र इजरायलका जनसंख्या भएका क्षेत्रमा मिसाइल र ड्रोन आक्रमण गरेको छ ।

यी आक्रमणले अमेरिकी अधिकारीलाई तुरुन्तै धेरै योजनाहरू परिवर्तन गर्न बाध्य पारे । केही ठाउँमा दूतावासहरू खाली गर्नु पर्‍यो । पेट्रोलको मूल्य बढ्दो नियन्त्रण गर्न नयाँ नीतिहरू लागू गर्नु पर्‍यो ।

युद्ध अन्त्य गर्न योजनाविहीन ट्रम्प

ट्रम्प प्रशासनका अधिकारीले मंगलबार बन्द कोठाको बैठकमा सांसदहरूलाई जानकारी गराए । यसपछि, कनेक्टिकटका डेमोक्र्याटिक सिनेटर क्रिस्टोफर मर्फीले सामाजिक सञ्जालमा लेखे- प्रशासनको हर्मुजको जलडमरूमलाई सुरक्षित रूपमा पुन: खोल्ने कुनै योजना छैन ।

प्रशास भित्रका केही अधिकारी पनि युद्ध अन्त्य गर्ने कुनै योजना नभएपछि निराश छन् । यद्यपि, तिनीहरू राष्ट्रपति ट्रम्पसँग सीधै कुरा गर्नबाट बचिरहेका छन् । किनकि, ट्रम्पले बारम्बार सैन्य अपरेशन पूर्ण रूपमा सफल भएको बताएका छन् ।

तेल आपूर्तिको प्रभावबाट ट्रम्प दुखी

यसैबीच, ट्रम्पले तेल आपूर्तिमा युद्धको प्रभावप्रति पनि आफ्नो असन्तुष्टि व्यक्त गरे । उनले फक्स न्यूजलाई भने, ‘तेल ट्याङ्करका चालक दलका सदस्यहरूले केही साहस देखाउनुपर्छ र हर्मुजको जलडमरूम हुँदै जान जारी राख्नु पर्छ ।’

केही सैन्य सल्लाहकारले युद्ध अघि चेतावनी दिएका थिए- कि इरानले आक्रामक रूपमा प्रतिक्रिया दिन सक्छ र अमेरिका-इजरायली आक्रमणलाई अस्तित्वगत खतराको रूपमा हेर्न सक्छ ।

तर अन्य सल्लाहकारहरूले यदि इरानका शीर्ष नेताहरू मारिए भने तिनीहरूका उत्तराधिकारी बढी व्यावहारिक भएर युद्ध अन्त्य गर्ने प्रयास गर्ने विश्वास गरेका थिए ।

उनले ऊर्जा सचिव क्रिस राइट र कोष सचिव स्कट बेसेन्टलाई सम्भावित मूल्य वृद्धिलाई सम्बोधन गर्न विकल्पहरू विकास गर्न निर्देशन दिएका थिए ।

यद्यपि, युद्ध सुरु भएको ४८ घण्टाभन्दा बढी समय बित्दासम्म राष्ट्रपतिले यी विकल्प सार्वजनिक रूपमा छलफल गरेनन् । यी विकल्पमा अमेरिकी सरकारबाट राजनीतिक जोखिम बीमा प्रदान गर्ने र जहाजलाई अमेरिकी नौसेना एस्कर्ट प्रदान गर्ने समावेश थियो । यस्ता नौसेना एस्कर्ट व्यवस्थाहरू अझै कार्यान्वयन भएका छैनन् । एजेन्सी